Trakya Unıversıtesı
Balkan Çalışmaları
Türk destanları arasında yer alan Saltıkname, Sarı Saltık ile ilgili bilgileri sonraki nesillere ulaştırmak için kaleme alınmıştır. 13. yüzyılda yaşamış olan Sarı Saltık’ın Anadolu ve Balkanları İslamlaştırmak için giriştiği mücadeleler,... more
Türk destanları arasında yer alan Saltıkname, Sarı Saltık ile ilgili bilgileri sonraki nesillere ulaştırmak için kaleme alınmıştır. 13. yüzyılda yaşamış olan Sarı Saltık’ın Anadolu ve Balkanları İslamlaştırmak için giriştiği mücadeleler, onun hayatı ve ölümü hakkındaki bilgiler; 15. yüzyılda Ebu’l Hayr-ı Rumî tarafından yazılmış ve Saltıkname adlı eser oluşturulmuştur. Dolayısıyla eserde 13. ve 15. yüzyıllar arasında yaşanmış yüzlerce olay anlatılmaktadır.
Sarı Saltık, Türkleştirme ve İslamlaştırma ülküsünü gerçekleştirmek uğruna hayatı boyunca farklı coğrafyalara seferler düzenlemiştir. Onun gittiği her yerin ayrı bir rivayeti veya hikayesi bulunmaktadır. Bu yerler içerisinde Sarı Saltık için özellikle Kırım çok önemli bir yere sahiptir.
Saltık Gazi, deniz yolu ile Sinop’tan Kırım’a geçmiş, burayı kendisine ve ailesine birinci derecede yurt olarak kabul etmiştir. Kırım’ın önemli şehirlerinden biri olan Kefe de onun ikametgâh ettiği yerlerden biridir. Saltık-name’ye göre Kefe, Saltık Gazi tarafından fethedilmiştir.
Saltık-name’deki bilgilere göre önceleri Kırım’da asilikler ve kötülükler baş göstermiştir. Kırım halkı fakire fukaraya karşı zalimce davranmıştır. Bu nedenlerden ötürü Kırım şehri harap olmuş ve yıkılmıştır. Hatta harap olmakla kalmamış Tanrı şehre bir hastalık vermiştir. Bu hastalıktan kurtulabilmek için halk, Sarı Saltık’ın huzuruna varıp yalvarmıştır. Sarı Saltık tövbe etmeleri ve ibadetlerini yerine getirmelerini şart koşmuştur. Halk, Sarı Saltık’ın dediklerini yaparak o hastalıktan kurtulabilmiştir.
Sarı Saltık’ın dostu ve gaza arkadaşı olan Kemal Ata adlı yiğit bir eren zamanında Kırım, mamur bir hale kavuşmuştur.
Saltık Gazi, sağlığında Eski Kırım’da Ak Cami adında bir mescit ve bu mescidin yanına da bir zaviye yaptırmıştır. Saltık-name’ye göre Sarı Saltık öldükten sonra onun on iki tabutundan biri Tatar Hanı tarafından alınıp Deşt’te bir yerde defnedilmiştir. Fakat türbenin tam yeri bilinmemektedir. Bununla birlikte Saltık-name’deki bazı ipuçlarına göre Sarı Saltık Zaviyesi’nin Eski Kırım’da olduğunu söyleyebiliriz.
Bu çalışmada ilk kaynağımız Prof. Dr. Necati Demir ve Doç. Dr. M. D. Erdem’in 3 cilt olarak hazırladığı Saltık-name (Saltık Gazi Destanı) adlı eserdir. Ayrıca bu çalışmanın dışında konu ile ilgili bütün kaynaklar taranacaktır.
Biz, çalışmamızda yukarıda da bahsedildiği gibi, bütün kaynakları tarayarak Sarı Saltık ve Kırım ilişkisini ele alacağız. Sonuçlarını bilim dünyası ile paylaşacağız.
Sarı Saltık, Türkleştirme ve İslamlaştırma ülküsünü gerçekleştirmek uğruna hayatı boyunca farklı coğrafyalara seferler düzenlemiştir. Onun gittiği her yerin ayrı bir rivayeti veya hikayesi bulunmaktadır. Bu yerler içerisinde Sarı Saltık için özellikle Kırım çok önemli bir yere sahiptir.
Saltık Gazi, deniz yolu ile Sinop’tan Kırım’a geçmiş, burayı kendisine ve ailesine birinci derecede yurt olarak kabul etmiştir. Kırım’ın önemli şehirlerinden biri olan Kefe de onun ikametgâh ettiği yerlerden biridir. Saltık-name’ye göre Kefe, Saltık Gazi tarafından fethedilmiştir.
Saltık-name’deki bilgilere göre önceleri Kırım’da asilikler ve kötülükler baş göstermiştir. Kırım halkı fakire fukaraya karşı zalimce davranmıştır. Bu nedenlerden ötürü Kırım şehri harap olmuş ve yıkılmıştır. Hatta harap olmakla kalmamış Tanrı şehre bir hastalık vermiştir. Bu hastalıktan kurtulabilmek için halk, Sarı Saltık’ın huzuruna varıp yalvarmıştır. Sarı Saltık tövbe etmeleri ve ibadetlerini yerine getirmelerini şart koşmuştur. Halk, Sarı Saltık’ın dediklerini yaparak o hastalıktan kurtulabilmiştir.
Sarı Saltık’ın dostu ve gaza arkadaşı olan Kemal Ata adlı yiğit bir eren zamanında Kırım, mamur bir hale kavuşmuştur.
Saltık Gazi, sağlığında Eski Kırım’da Ak Cami adında bir mescit ve bu mescidin yanına da bir zaviye yaptırmıştır. Saltık-name’ye göre Sarı Saltık öldükten sonra onun on iki tabutundan biri Tatar Hanı tarafından alınıp Deşt’te bir yerde defnedilmiştir. Fakat türbenin tam yeri bilinmemektedir. Bununla birlikte Saltık-name’deki bazı ipuçlarına göre Sarı Saltık Zaviyesi’nin Eski Kırım’da olduğunu söyleyebiliriz.
Bu çalışmada ilk kaynağımız Prof. Dr. Necati Demir ve Doç. Dr. M. D. Erdem’in 3 cilt olarak hazırladığı Saltık-name (Saltık Gazi Destanı) adlı eserdir. Ayrıca bu çalışmanın dışında konu ile ilgili bütün kaynaklar taranacaktır.
Biz, çalışmamızda yukarıda da bahsedildiği gibi, bütün kaynakları tarayarak Sarı Saltık ve Kırım ilişkisini ele alacağız. Sonuçlarını bilim dünyası ile paylaşacağız.
Aile bir toplumun temel yapı taşlarındandır. Türk toplumunda aile kavramına, bir aile kurmaya ve akrabalık ilişkilerine büyük önem verilmiştir. Çünkü aile birlik ve beraberliğin dolayısıyla dayanışmanın en güçlü olduğu toplumsal birimdir.... more
Aile bir toplumun temel yapı taşlarındandır. Türk toplumunda aile kavramına, bir aile kurmaya ve akrabalık ilişkilerine büyük önem verilmiştir. Çünkü aile birlik ve beraberliğin dolayısıyla dayanışmanın en güçlü olduğu toplumsal birimdir. Bireylerin yetiştirilmesi noktasında aile ilişkileri ve ailenin üstlendiği rol toplum yapısı bakımından son derece önem arz eder. Ailenin biyolojik, psikolojik, ekonomik; eğitim ve terbiye, dinî, manevi, duygusal ve kültürel alanlara özgü gerçekleştirdiği pek çok işlevi vardır. Buna göre sosyolojik bir kurum olarak aile en başta bireylerin buna bağlı olarak da toplumsal gelişimin mimarı sayılır.
Sözlü edebiyatın en özel ve nadide ürünü sayılan atasözleri; belli bir birikim sonucunda her toplumun özyapısına uygun olarak meydana getirdiği, ait olduğu toplumu tüm yönleriyle bize sunarken halkın tasavvur etme gücünü de sergileyen, yaşanmışlıkları usta bir dille aksettiren, orijinal ve kısa anlatımlardır. Yaptığımız tanıma dayanarak atasözleri dil-düşünce-kültür-toplum eksenini en iyi biçimde aktaran olgulardır diyebiliriz. Zira atasözleri bütünüyle toplumdan ve o toplumun kullandığı dilin sözcüklerinden beslenerek var olmaktadır. Yukarıda ailenin toplumun temelini teşkil ettiğini vurgulamamıza göre bahsi geçen konuyla ilgili terimlerin atasözlerinde yer almaması ve konunun işlenmemiş olması da olanaksızdır.
Bilindiği gibi temel söz varlığı içinde yer alan akrabalık adları bakımından Türkçe zengin bir dildir. Bu çalışmada da Türkçenin lehçelerinden biri olan Uygur Türkçesindeki aile ve akrabalık derecelerini bildiren adlar atasözleri üzerinden tespit edilmiştir. Uygur Türklerinde aile ve akrabalık ilişkilerini ihtiva eden çok sayıda atasözüne denk gelinmiştir. Bu atasözlerinden tespit edilen adların büyük çoğunluğunun kan (soy) bağı ve evlilik bağıyla ilgili adlar olduğu görülmüştür. Çalışmamızda Uygur Türkçesinde kullanılan aile ve akrabalık adları öncelikle belirli bir çerçeveye göre sınıflandırılmıştır. Daha sonra Dîvânü Lûgati-t Türk’te ve Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü’nde geçen akrabalık adlarıyla karşılaştırılıp şekil yönünden eş ya da benzer olanları gösterilmiştir. Aynı zamanda akrabalık adları köken bakımından değerlendirmeye alındığında Uygur Türkçesinde hangi yabancı dillerin daha etkili olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Bunların yanı sıra Uygur atasözlerinde anne, baba ve çocuk (kan-soy bağı) terimlerinin en fazla kullanılan akrabalık terimleri olduğu görülmüştür. Uygur Türkçesi atasözlerinde genellikle anne ve baba terimlerinin bir atasözünde yer aldığı ve karşılaştırılarak verildiği dikkati çekmiştir.
Sonuç olarak aile ve akrabalık ilişkilerine geniş bir perspektiften bakıldığı Uygur atasözlerinden hareketle Uygur Türklerinin kültüründe aile teşkilatı ve ailenin üstlendiği rol gibi birçok konu sosyolojik açıdan değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Sözlü edebiyatın en özel ve nadide ürünü sayılan atasözleri; belli bir birikim sonucunda her toplumun özyapısına uygun olarak meydana getirdiği, ait olduğu toplumu tüm yönleriyle bize sunarken halkın tasavvur etme gücünü de sergileyen, yaşanmışlıkları usta bir dille aksettiren, orijinal ve kısa anlatımlardır. Yaptığımız tanıma dayanarak atasözleri dil-düşünce-kültür-toplum eksenini en iyi biçimde aktaran olgulardır diyebiliriz. Zira atasözleri bütünüyle toplumdan ve o toplumun kullandığı dilin sözcüklerinden beslenerek var olmaktadır. Yukarıda ailenin toplumun temelini teşkil ettiğini vurgulamamıza göre bahsi geçen konuyla ilgili terimlerin atasözlerinde yer almaması ve konunun işlenmemiş olması da olanaksızdır.
Bilindiği gibi temel söz varlığı içinde yer alan akrabalık adları bakımından Türkçe zengin bir dildir. Bu çalışmada da Türkçenin lehçelerinden biri olan Uygur Türkçesindeki aile ve akrabalık derecelerini bildiren adlar atasözleri üzerinden tespit edilmiştir. Uygur Türklerinde aile ve akrabalık ilişkilerini ihtiva eden çok sayıda atasözüne denk gelinmiştir. Bu atasözlerinden tespit edilen adların büyük çoğunluğunun kan (soy) bağı ve evlilik bağıyla ilgili adlar olduğu görülmüştür. Çalışmamızda Uygur Türkçesinde kullanılan aile ve akrabalık adları öncelikle belirli bir çerçeveye göre sınıflandırılmıştır. Daha sonra Dîvânü Lûgati-t Türk’te ve Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü’nde geçen akrabalık adlarıyla karşılaştırılıp şekil yönünden eş ya da benzer olanları gösterilmiştir. Aynı zamanda akrabalık adları köken bakımından değerlendirmeye alındığında Uygur Türkçesinde hangi yabancı dillerin daha etkili olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Bunların yanı sıra Uygur atasözlerinde anne, baba ve çocuk (kan-soy bağı) terimlerinin en fazla kullanılan akrabalık terimleri olduğu görülmüştür. Uygur Türkçesi atasözlerinde genellikle anne ve baba terimlerinin bir atasözünde yer aldığı ve karşılaştırılarak verildiği dikkati çekmiştir.
Sonuç olarak aile ve akrabalık ilişkilerine geniş bir perspektiften bakıldığı Uygur atasözlerinden hareketle Uygur Türklerinin kültüründe aile teşkilatı ve ailenin üstlendiği rol gibi birçok konu sosyolojik açıdan değerlendirilmeye çalışılmıştır.
63.0 million researchers use this site every month. Ads help cover our server costs.